Zorgen om gevolgen topsectorenbeleid

NIEUWSBERICHT

Input VSNU Rijksbegroting EL&I

Den Haag, 1 November 2011 - Onlangs presenteerde het kabinet haar nieuwe bedrijfslevenbeleid "Naar de Top." Hiermee wil het kabinet de samenwerking tussen bedrijven, overheid en kennisinstellingen (de 'gouden driehoek') versterken om gezamenlijk de economische en maatschappelijke uitdagingen aan te gaan. De universiteiten steunen dit beleid maar maken zich zorgen om de positie van de kennisinstellingen en specifiek om de wetenschapsgebieden buiten de topsectoren.

Onderwijs

"De ambities van het topsectorenbeleid zijn terecht, maar de regering schept niet de juiste condities voor universiteiten om aan deze hoge ambities te kunnen voldoen. De universiteiten steunen de maatregelen om meer private investering in R&D te stimuleren, maar tegelijk moet het kabinet wel rekening houden met de precaire financiële situatie van kennisinstellingen. Onderzoeksgroepen die van wereldklasse zijn, moeten worden afgebouwd. Dit geldt vooral voor onderzoek buiten de topgebieden, maar ook voor de topgebieden zelf is niet gegarandeerd dat het bedrijfsleven het gat van afnemende publieke investeringen gaat vullen" constateert Sijbolt Noorda, voorzitter van deVereniging van Universiteiten (VSNU).

Meer ambitie met minder middelen
Universiteiten willen graag de reeds succesvolle samenwerking met het bedrijfsleven versterken. Wel hebben universiteiten vraagtekens bij de haalbaarheid van de hoge ambities van het kabinet. De koerswijziging zou moeten leiden tot een Nederlandse R&D-inspanning van 2,5% van het BBP. De fiscale maatregelen garanderen echter niet dat er nieuw of extra geld beschikbaar komt. Daarnaast wordt er flink gesneden in de publieke investeringen in onderzoek, zie bijlage. Dit is extra opvallend omdat het kabinet terecht constateert in de nota Naar de Top: Onze publieke kennisbasis is van wereldklasse en vormt het fundament voor innovatie. Een fundament is alleen solide zolang het goed onderhouden wordt. Van universiteiten wordt verwacht dat ze op alle fronten meedraaien. Met teruglopende middelen wordt ook op onderwijsgebied meer gevraagd. Zo werken ze aan een hoofdlijnenakkoord met OCW over essentiële onderwerpen als studiesucces en verbetering van studierendement. Tegelijk wordt verwacht dat universiteiten actief participeren in Europese programma s die niet samenhangen met de topsectoren, en wordt er flink bezuinigd doordat de FES-middelen in de jaren 2010-2015geleidelijk wegvallen. Alles bij elkaar opgeteld en tegen de achtergrond van forse bezuinigingen op de universiteiten, moet geconstateerd worden dat de ambities van het kabinet niet realistisch zijn. Je kunt je geld maar eenmaal uitgeven, aldus Sijbolt Noorda.

Behoud onderzoeksmiddelen buiten de topsectoren
Nederland kent ook diverse wetenschapsgebieden buiten de topsectoren waarin we wereldwijd excelleren, zoals astronomie, wiskunde en rechtsgeleerdheid. Door de verwevenheid van onderwijs en onderzoek aan de universiteiten is een brede wetenschappelijke basis nodig voor kwalitatief goed wetenschappelijk onderwijs. De VSNU maakt zich ernstig zorgen over de gevolgen van het topsectorenbeleid, in combinatie met de bezuinigingen op onderwijs en onderzoek, voor de overige wetenschapsgebieden. Een simpele rekensom laat zien wat de gevolgen van de geplande verschuiving binnen het NWO budget kunnen zijn voor onder meer de alfa en gammawetenschappen.

In 2015 moet de gezamenlijke bijdrage van de KNAW en NWO aan de Topsectorenagenda zijn gegroeid naar 350 mln. De KNAW heeft een klein budget en is op een beperkt aantal thema s actief, waardoor het grootste deel van NWO (tenminste 275miljoen, op een budget van 500 miljoen) zal moeten komen. Als van het onderzoek dat gedaan wordt door de instituten van NWO (85 miljoen) ruwweg de helft onder de topgebieden valt, moet van de talentlijn (200 mln) en de gebiedsbudgetten (185 mln) tenminste 235 miljoen aan de topgebieden worden toegerekend. Dat betekent, in tegenstelling tot de veronderstelling van de minister in zijn beantwoording van de Kamervragen (vraag 39), dat grote delen van de alfa en gammawetenschappen, maar ook specifieke delen in de bètahoek buiten de topsectoren, droog komen te staan. Voor competitief onderzoek in álle wetenschapsdisciplines buiten de topsectoren resteert maximaal 150 miljoen.

Bijlage: factsheet Rijksbegroting 2012

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Meike Verhagen, woordvoerder VSNU 06-43 26 97 55